Jest to swego rodzaju przemieszczanie się w terenie na tyle stromym, że wymaga on użycia co najmniej rąk do utrzymania równowagi. Upowszechnienie i popularyzacja wspinaczki na sztucznych ścianach wspinaczkowych spowodowało mocny wzrost zainteresowaniem dla tego sportu. Dla znacznej części wspinających się działalność ta, to co najmniej pasja lub nawet sposób na życie.
Osoby wspinające się wykorzystują do tego celu kamienie, skałki, czy góry zbudowane z różnego rodzaju skały: piaskowca, zlepieńca, wapienia, czy granitu. Ze względu na kąt nachylenia, teren wspinaczkowy może być, pionowy, przewieszony lub stanowić sufit, (przez wspinaczy określany mianem dachu).
Rodzaje wspinaczki:
- klasyczna – do przemieszczania używa się wyłącznie rąk i nóg; sprzęt wykorzystywany jest tylko do asekuracji;
- technika sztucznych ułatwień (hakówka) – wspinanie z czynnym wykorzystaniem sprzętu do przemieszczania się. Dopuszcza się zawisanie na linie i założonych punktach asekuracyjnych, wykorzystując je jako stopnie i chwyty.
Rodzaje wspinania w zależności od terenu działania:
- wspinanie na sztucznych obiektach,
- buildering (urban-climbing) – wspinanie się na budynki, mosty itp.
- bouldering – wspinaczka bez asekuracji na niewysokich skałkach (slangowo buldering, baldering),
- wspinaczka skałkowa,
- wspinaczka piaskowcowa
- wspinaczka skalna,
- wspinaczka górska,
- taternictwo (letnie i zimowe),
- alpinizm – w górach lodowcowych,
- wspinaczka lodowa,
- wspinaczka mikstowa – styl wspinaczkowy wymagający wykorzystania technik zarówno skalnych jak i lodowych; wykorzystywany na przykład w Alpach
- drytooling (drajtuling),
- wspinaczka wielkościanowa (bigwall),
- wspinaczka wysokościowa (himalaizm).
Ze względu na rodzaj asekuracji, wspinanie dzielimy na:
- bez asekuracji
- z dolną asekuracją,
- z własną asekuracją – wspinanie tradycyjne,
- z wykorzystaniem stałych punktów przelotowych, takich jak spity, czy ringi) – wspinanie sportowe,
- z górną asekuracją,
- na drugiego,
- na wędkę,
Wymagania psychofizyczne.
Wspinaczka wymaga w porównaniu z innymi dziedzinami niewielkiej sprawności czy umiejętności, zdecydowanie jednak wymagana jest wiedza i umiejętności związane z operowaniem sprzętem.
Oto podstawowe wymagania dla przyszłych wspinaczy:
- wspinacze powinni mieć dobre poczucie równowagi i gibkość.
- ze względu na konieczność częściowego przynajmniej przenoszenia ciężaru własnego ciała siłą rąk, predysponowani są osobnicy raczej szczupli,
- do wspinaczki skalnej potrzebne są silne palce i mięśnie obręczy barkowej.
- do wspinaczki górskiej, a w szczególności wysokościowej, wymagana jest doskonała wydolność fizyczna.
Styl.
Działalność wspinaczkową można uprawiać w bardzo zróżnicowany sposób w zależności od terenu, pory roku i własnych preferencji.
Wyróżnia się następujące style pokonania drogi:
- OS (on sight, onsight, "od strzału") – najbardziej reprezentacyjny. Polega na przejściu drogi z asekuracją dolną, ale bez żadnego wcześniejszego zapoznania się z jej przebiegiem, bez oglądania przejścia przez innego wspinacza i bez podpowiedzi.
- Flash – analogicznie do OS, z tym, że dopuszcza się podpowiedzi i oglądanie przejścia przez innego wspinacza
- RP (redpoint, rotpunkt) – styl popularyzowany przez Francuzów. Dopuszcza się tu dowolną liczbę wcześniejszych przejść w dowolnym stylu, jednak RP zdobywa się prowadząc drogę z dolną asekuracją i bez żadnego obciążania liny czy odpadnięć.
- RK (rotkreis) – dopuszcza się tu odpadnięcie, jednak wspinacz musi być opuszczony do startu, ale lina pozostaje w przelotach.
- AF (all free) – styl robiony z asekuracją dolną, ale dopuszcza odpadnięcia i odpoczynek w zwisie, a następnie kontynuację wspinaczki z miejsca odpoczynku.
- TR (top rope) – tzw. wędka – lina zawieszona jest na topie drogi, wspinacz jest asekurowany "na krótko" i w razie odpadnięcia od razu zawisa na linie. Styl najbezpieczniejszy.
- SOLO ("na żywca") – styl ten wymaga ogromnych umiejętności i bardzo silnej psychiki.
Skale trudności:
We wspinaczce skalnej istnieje kilka skal, ale najczęściej używanymi są:
- skala polska (krakowska, Kurtyki) – opracowana przez Wojciecha Kurtykę, stosowana w Polsce w granicie i wapieniu. Kolejne stopnie skali – I, II, III, IV, V, VI, VI.1, VI.2 itd. Stopnie mogą być rozszerzane poprzez dodanie "+" lub "-", np. VI.6+
- skala francuska – najpopularniejsza w Europie. Stopniowanie – I, II, III, IV, V, V+, 6a, 6b, 6c, 7a, 7b, 7c, 8a.. itd.
- skala amerykańska – stosowana przez wspinaczy w Ameryce Pn. i Pd. Stopnie – 5.5, 5.6, 5.7, 5.8, 5.9, 5.10a, 5.10.b, 5.10c, 5.11a.. itd., podobnie jak w s. francuskiej
- skala brytyjska – najbardziej "dokładna" w ocenie trudności, składa się z dwóch członów: Ex (gdzie x to liczba od 1 w górę, określa średnią trudność całej drogi) i drugiego członu ze skali francuskiej (określającego trudność najcięższego elementu drogi). Przykładowo – E5/6a czy E9/7c.
Sprzęt.
Do tradycyjnych, szeroko rozpoznawanych atrybutów wspinacza należą: lina i czekan. Dodatkowo wspinacze używają bogatej gamy wyspecjalizowanego wyposażenia służącego im do wspinania, asekuracji, ubierania się i biwakowania.
Lina – we wspinaczce pełni różnorodne, ważne funkcje techniczne, a także jest symbolem więzi łączącej partnerów w zespole wspinaczkowym "na dobre i na złe".
Funkcje liny:
Asekuracyjna - Jest podstawą łańcucha asekuracyjnego, spełnia w nim rolę amortyzatora czyli urządzenia pochłaniającego energię upadku wspinacza. W tym celu powinna być na tyle elastyczna by rozciągając się łagodnie powstrzymać upadek. Taką elastyczną linę nazywa się też liną dynamiczną.
Komunikacyjna - Służy do zjazdu po linie, czyli kontrolowanego przemieszczania się w dół, oraz wychodzenia (podchodzenia) po linie za pomocą przyrządów zaciskowych. Lina taka nie powinna się rozciągać pod obciążeniem roboczym.
Transportowa - Służy do transportu wyposażenia, tak w pionie jak i w poziomie. Nie powinna się rozciągać pod obciążeniem roboczym.
Pomocnicza - Lina pomocnicza występuje jako linka, pętla, repsznur, taśma. Używana jest do pętli i taśm asekuracyjnych, pomocniczych, linki lawinowej.
Rodzaje i zastosowanie:
- Liny dynamiczne - Ich konstrukcja gwarantuje, że podczas hamowania upadku wspinacza przeciążenia działające na niego nie przekroczą 12 g.
- Lina pojedyncza – ma zwykle 50 do 70 m długości i ok. 9-12 mm średnicy, asekuracja odbywa się na jednej żyle liny. Jej główne zalety to łatwość używania i niska waga.
- Lina podwójna – nazywana również połówkową. Jej średnica to około 8-9 mm. Używa się złożonej na pół jednej żyły długości do 120 m, lub dwóch lin o długościach do 60 m. W pewnych szczególnych przypadkach można asekurować się jedną żyłą liny podwójnej.
- Lina bliźniacza – jeszcze cieńsze (ok. 7-8 mm) dwie żyły o sumarycznej długości do 120 metrów używane zawsze razem, podwójnie. Obecnie tracą na popularności.
- Liny lodowcowe – przeznaczone do asekuracji w terenie, gdzie potencjalne odpadnięcie nie będzie ciężkie.
Liny statyczne - Mało elastyczne, nie posiadają wcale własności dynamicznych. Używane przeważnie w speleologii do celów komunikacyjnych i transportowych, długości do 200 metrów.
- Uprząż wspinaczkowa – zakłada jest przez wspinacza na siebie i następnie przywiązywana jest do niej lina. Uprzęże dzielą się na wygodniejsze, ale mniej bezpieczne (biodrowe), oraz uprzęże pełne składające się z pasa biodrowego i piersiowego.
- Kask - zabezpieczający głowę wspinacza przed spadającymi kamieniami lub przed uderzeniem w skałę.
- Czekan – sprzęt używany w alpinizmie, wspinaczce lodowej oraz zimowej turystyce górskiej. Ma postać laski zakończonej głowicą. Czekan jest narzędziem wielofunkcyjnym. Służy on do wspinaczki, wyrąbywania stopni w lodzie, jako laska do podpierania, do hamowania podczas ześlizgnięcia się oraz do asekuracji. Oprócz tradycyjnych, uniwersalnych czekanami istnieją czekany specjalistyczne do wspinaczki w lodzie, posiadające krótsze, wygięte stylisko oraz głowicę pozbawioną łopatki.
Przyrządy do zakładania punktów asekuracyjnych - składają się na nie:
- Haki - wbija się je w szczeliny w ścianie. Tracą na swej popularności ze względu na dużą masę, konieczność wbijania ich młotkiem i szkody jakie powodują w skale.
- Spity - są to stałe elementy asekuracyjne montowane do otworów wierconych w skale, działają podobnie jak kołek rozporowy. Spity bardzo rzadko osadzane są podczas przechodzenia drogi i zdarza się to wyłącznie w rejonach górskich, w rejonach skałkowych.
- Ringi - są to stałe elementy asekuracyjne wklejane w otwory wiercone w skale. Ringi osadzane są w otworach o większej głębokości niż spity, przez co są trwalsze, i wytrzymalsze. Ringi zawsze osadzane są ze zjazdu.
- Kostki - specjalne kształtki z aluminium, które wkłada się do szczeliny i następnie zaciera silnym szarpnięciem.
- Jebadełko urządzenie służące głównie do wyjmowania kostek ze szczelin rzadziej zwane ekstraktorem lub kluczem do kostek.
- Knoty - krótkie pętle z liny asekuracyjnej z grubym węzłem na końcu, który działa tak jak kostka.
- Friendy - specjalne urządzenia, składające się z uchylnych, mimośrodowo osadzonych, szczęk aluminiowych. Wkłada się je w ściśniętej formie do szczeliny, w której szczęki są rozpierane przez sprężynę powodując ich zaklinowanie. Obciążenie szczęk powoduje mocniejsze ich zaklinowanie.
- Pętle - z liny lub taśmy, zakładane są przez oczka lub duże bloki naturalnie występujące w ścianie. Pętle mogą również służyć do budowania stanowisk lub przedłużania przelotów (punktów asekuracyjnych).
- Karabinki - owalne "kółka" z duraluminium lub tytanu zaopatrzone w specjalny uchylny zamek. Stosuje się je do łączenia kostek, haków, friendów i pętli z liną asekuracyjną.
- Ekspresy - dwa karabinki połączone krótką, usztywnioną pętlą z taśmy - ułatwiają one i przyspieszają montowanie punktów asekuracyjnych.
- Przyrząd zjazdowy - specjalne urządzenie służące do zjeżdżania na linie. Są to zazwyczaj specjalne kształtki aluminiowe, przez które przeplata się w określony sposób linę, dzięki czemu można kontrolować szybkość zjazdu.
- Przyrząd asekuracyjny - jest to zwykle płytka z aluminium z otworami, przez którą przeplata się linę i można ją potem "popuszczać" lub blokować w momencie upadku partnera.
- Buty wspinaczkowe - obecnie, do wspinaczki letniej, stosuje się lekkie i obcisłe buty, ze stosunkowo miękką, gumową podeszwą umożliwiającą "czucie" skały. Guma, z której wykonane są podeszwy butów wspinaczkowych charakteryzuje się bardzo dużym współczynnikiem tarcia.
TechnoBart
Źródło: Wikipedia.pl